Mitokondri, memeli canlıların alyuvarları haricinde, oksijenli solunum yapan tüm ökaryot hücrelerde bulunan organeldir. Mitokondri sözcüğü Yunanca mitos (iplik) ve khondrion (tane) sözcüklerinin türetilmesiyle almıştır. Boyları 0.2-5 mikron arasında, şekilleri ise ovalden çubuğa kadar değişkenlin göstermektedir. Bazı hücreler büyük ve tek bir mitokondri içerebilse de çoğunlukla büyük sayılarda bulunurlar.

Bir hücredeki mitokondri sayısı, hücrenin enerji ihtiyacına göre değişiklik gösterir. Özellikle sinir ve kas hücreleri gibi enerji ihtiyacı fazla olan hücrelerde çok sayıda mitokondri bulunur.

Mitokondriler dış zar, iç zar ve bu iki zarı birbirinden ayıran zarlar arası (perifal) bölge ve matriks olmak üzere dört kısımdan oluşur. Mitokondrinin dış zarı kalındır ve yapısında porin adı verilen taşıyıcı proteinleri bulundurur, bu proteinler maddelerin mitokondri içerisine alınmasını sağlar.

Görevleri

  • Mitokondri, oksijenli solunum yapan hücrelerde, hücre içinde gerekli olan ATP’yi sentezler ve hücreye enerji sağlar.
  • Mitokondri, iç ve dış zar olmak üzere çift zar ile çevrilidir. Dıştaki zar düz, içteki zar ise kıvrımlıdır. İç zar kıvrımları krista olarak adlandırılır. Bu kıvrımlar zarın yüzey alanını artırarak oksijenli solunumun hızlanmasını sağlar.
  • Mitokondrinin içi matriks adı verilen, içinde mitokondriye özgün DNA, RNA, ribozom ve solunum enzimleri bulunduran sıvı ile doludur.
  • Mitokondri DNA’sı bakteri DNA’sı gibi daireseldir ve içerdikleri DNA sayesinde, kendi başına bölünme yeteneğini kazanmışlardır. Ancak DNA’larındaki bilgi sınırlı olduğu için bölünmeleri çekirdek DNA’sının kontrolünde gerçekleşir.
  • Ribozom içerdiğinden protein sentezi yapabilir.
  • Mitokondri DNA’sının fiziksel ve kimyasal etkiler ile bozulması, oksijenli solunum ile ATP sentezinin bozulmasına neden olarak, metabolizma hızını yavaşlattığı ve hücrelerin ölümüne neden olduğu düşünülmektedir.
  • Herkes mitokondrisini annesinden alınır. Sperm hücresinin mitokondrileri kuyruk bölgesinde bulunur ve kuyruk döllenme sırasında yumurta içerisine girmez. Bu nedenle zigottaki tüm mitokondriler yumurta hücresine, başka bir deyişle anneye ait olur.
  • Mitokondride substrat düzeyinde ve oksidatif fosforilasyonla ATP üretilir. Bu ATP’ler fotosentez hariç hücrenin enerji gerektiren tüm olaylarında kullanılabilir.

Ayrıca bakın;

Kaynak ve ileri okuma;

  • Palme Yayınları YGS-LYS Biyoloji Konu Anlatım Serisi A