Mitokondri, memelilerin olgun alyuvarları hariç, oksijenli solunum yaoan tük ökaryot hücrelerde bulunan organeldir. Adını Yunanca mitos (iplik) ve khondrion (tane) sözcüklerinin türetilmesiyle almıştır. Boyları 0,2-5 mikron arasında değişir. Şekilleri ise ovalden çubuğa kadar değişkenlik göstermektedir. Bazı hücreler tek bir büyük mitokondri içerebilse de çoğunlukla büyük sayılarda bulunurlar.

Sayıları hücrenin enerji ihtiyacına göre değişir. Özellikle kas ve sinir hücreleri gibi enerji ihtiyacı fazla olan hücrelerde çok sayıda mitokondri bulunur. Bir karaciğer hücresinde sayıları 2500 civarına ulaşabilir.

Yapısı

Mitokonriler dış zar, iç zar, zarlar arası (periferal) bölge ve matriks olmak üzere dört kısımdan oluşur. Dış zarı kalındır ve yapısında porin denilen taşıyıcı proteinleri bulundurur. Mitokondri içerisine girecek olan maddeler porinlerle içeriye alınırlar. İç zar ise, dış zara göre daha sıkı bir seçici geçirgen yapıya sahiptir.

Görevleri

  • Oksijenli solunum yaparak hücre içinde gerekli olan ATP’yi sentezler. Bu nedenle hücrenin enerji santrali olarak kabul edilirler.
  • Mitokontri dış ve iç zar olmak üzere çift zar ile çevrilidir. Dıştaki zar düz, içteki zar ise hayli kıvrımlıdır. İç zar kıvrımlarına krista adı verilir. Bu kıvrımlar zarın yüzey alanını artırarak oksijenli solunumun hızlanmasını sağlar.
  • Mitokondrinin içi matriks adı verilen sıvı ile doludur. Bu sıvının içinde mitokondriye özgün DNA, RNA, ribozom ve solunum enzimleri bulunur.
  • Mitokondri DNA’sı bakteri DNA’sı gibi daireseldir. İçerdikleri DNA molekülü sayesinde, kendi başına bölünme yeteneğini kazanmışlardır. Fakat DNA’larındaki bilgi sınırlı olduğu için, bölünmeleri çekirdek DNA’sının kontrolünde gerçekleşir.
  • Kendilerine özgü ribozomları sayesinde protein sentezi yapabilirler. Fakat içerdikleri ribozomlar sitozoldeki ribozomlardan daha küçüktür. Ökaryot hücrelerin sitozolünde bulunan ribozomlar 80 S, mitokondrinin matriksinde bulunan ribozomlar 70 S’dir (Bakteri ribozomu gibi).
  • Mitokondri DNA’sının kimyasal ve fiziksel etkiler ile bozulması, oksijenli solunum ile ATP sentezinin bozulmasına neden olmaktadır. Bu durumun metabolizma hızını yavaşlattığı ve hücrelerin ölümüne neden olduğu düşünülmektedir.
  • Mitokondri ile ilgili en ilginç noktalardan biri de kalıtım biçimidir. Herkes mitokondrisini annesinden alır. Sperm hücresinin mitokondrileri kuyruk bölgesinde bulunur ve kuyruk döllenme sırasında yumurta içerisine girmez. Bu nedenle zigottaki tüm mitokondriler yumurta hücresine, başka bir deyişle anneye ait olur.
  • Mitokondride sıbstrat düzeyinde ve oksidatif fosforilasyonla ATP üretilir. Bu ATP’ler fotosentez hariç hücrenin enerji gerektiren tüm olaylarında kullanılabilir.

Ayrıca bakın;

Kaynak ve ileri okuma;

  • Palme Yayınları YGS-LYS Biyoloji Konu Anlatım Serisi A