Tarihselcilik Nedir?

Tarihselcilik, 19. yy ortalarında özellikle Almanya’da tarih bilimlerinin bağımsız gelişme sürecinde ortaya çıkan düşünce akımıdır. Tarihselcilik terimi, olguların tekrar edilemez tarihsel bir durumda ortaya çıktığını; tarih içinde sürekli değişerek daha mükemmele doğru bir seyir izlediğini savunan görüşleri anlatmak için kullanılır. Tarihselci herhangi bir olgunun açıklanmasında yaşandığı dönemin şartlarına bakarak konuyu değerlendirir ve böylece olaylar anlaşılabilir. […]

Daha Fazla Oku

Determinizm (Nedensellik) Nedir?

Determinizm ya da genel olarak nedensellik,  olay ve olguların birbirine belirli bir şekilde bağlı olması, her şeyin bir nedeni olması ya da her şeyin bir nedene bağlanarak açıklanabilir olması, belli nedenlerin belli sonuçları yaratacağı, aynı nedenlerin aynı koşullarda aynı sonuçları vereceği iddasını içeren felsefi görüş. Aynı genellik içinde, belli bir olguyu bilmek onun nedenini bilmek […]

Daha Fazla Oku

Nasyonal Sosyalizm Nedir?

Nasyonal sosyalizm, etnik milliyetçilik ile sosyalizmi birleştiren; ırkçı anti-kapitalist, anti-semitik ve anti-Marksist bir ideoloji olup, Almanya’da ortaya çıkmış ve temel ilkeleri Adolf Hitler tarafından ortaya konulmuştur. Nasyonal Sosyalist Alman İşçi Partisi’nin 30 Ocak 1933’ten Almanya’nın II. Dünya Savaşı’nda teslim olduğu 8 Mayıs 1945 tarihine kadar, 12 yıl 3 ay iktidarda olduğu dönem boyunca Almanya’nın resmî […]

Daha Fazla Oku

Ütopya Nedir?

Ütopya, aslında olmayan, tasarlanmış olan ideal toplum ve devlet şeklidir. Kelime köken olarak Yunanca “yok/olmayan” anlamındaki “ou“, “mükemmel olan” anlamıdaki “eu” ve “yer/toprak/ülke” anlamına gelen “topos” sözcüklerinden türemiştir.  Kullanımı Thomas More’un 1516’da yazdığı De Optimo Reipublicae Statu deque Nova Insula Utopia veya kısaca Utopia isimli kitabıyla yaygınlaşmıştır. Ütopyalar, bugün gerçekleşmesi imkânsız toplum tasarımlarıdır. Ütopyalar üzerine […]

Daha Fazla Oku

Paradigma Nedir?

Paradigma kelimesi TDK’da “değerler dizisi” olarak tanımlanmıştır. Fransızca “paradigme (örnek, model)” sözcüğünden türkçeye geçmiş sözcük olup, Fransızca sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen “parádeigma – παράδειγμα” sözcüğünden alıntıdır. 1960’lardan beri paradigma kelimesi bilimsel disiplinlere veya başka epistemolojik içerikteki düşünce kalıplarına göndermede bulunur. Başlangıçta kelime gramere özgüydü: 1900 Merriam-Webster sözlüğü, gramerin içeriğinde sadece onun tekniksel kullanımını […]

Daha Fazla Oku

Empirizm (Deneycilik) Nedir?

Empirizm kelimesi, Eski Yunanca’da “deney, deneyim, duyu verisi” gibi anlamlara gelen “empeiria” kelimesinden türetilmiş felsefe terimidir. En genel tanımıyla tüm bilginin kaynağının deneyim olduğunu söyleyen bilgi kuramı; insan bilgisinin tek kaynağının deney oduğunu öne süren bilgi öğretisi. Burada deneyden kasıt genellikle duyu organları aracılığıyla gerçekleştirilen deneyimdir. Gizemci deneyim, estetik deneyim gibi, deneycinin başcurmayı tercih etmeyeceği […]

Daha Fazla Oku

Agnostisizm (Bilinmemezcilik) Nedir?

Agnostisizm, gerçek ve mutlak varlığın, kendinde nesnelerin ve dayanağının insan ruhu tarafından bilinemeyeceğini öne süren öğretidir. Dolayısıyla gerçek varılığa; ya büsbütün erişilemeyeceği ya da akıl ve bilgiyle değil de, ancak İman ile ulaşılabileceği ileri sürülür. Thomas Huxley ve Herbert Spencer tarafın­dan bilginin ancak varlığımızın güven içinde bilebileceği konularla sınırlı bulunduğunu sa­vunan bir akım halinde ortaya […]

Daha Fazla Oku

Liberalizm Nedir?

Liberalizm; bireysel özgürlük üzerine kurulan bir siyasi felsefe veya dünya görüşüdür. Bireysel özgürlük ve bireysel haklar düşüncesiyle yola çıkan liberalizm, daha sonraki yıllarda farklı türlere bölündü ve bireylerin eşitlik ilkesinin de önemini vurgulamaya başladı. Klasik liberalizm bireysel özgürlüklerin rolünü vurgularken, sosyal liberalizm özgürlüğe vurgu yaptığı kadar; bireylerin eşitlik hakkı ilkesinin önemine vurgu yapar ve özgürlük […]

Daha Fazla Oku

Rasyonalizm (Akılcılık) Nedir?

Rasyonalizm, akılcılık; felsefede “doğru ve genelgeçer bilgi elde edilebilir. Böyle bir bilginin kaynağı akıldır, düşünmedir” tezini savunan görüştür. Bu görüşe göre, akıl yoluyla belirlenmiş zorunlu, kesin, genel geçer bilgi örneği matematik ve mantıktır. Bu görüşü savunan filozoflar Sokrates (M.Ö. 469-399) Sokrates ilk rasyonalist düşünür olarak bilinir. Sahip olduğu görüşlere ilişkin yazılı belge bulunmayıp, hakkındaki bilgiler […]

Daha Fazla Oku

Rastlantı Nedir?

Rastlantı, determinizmi ve nedensellik kuralını kabul etmeyen;  yani her olayın muhakkak bir nedeni olmadığını ya da olayların bir neden-sonuç zinciriyle medaha gelmediğini varsayan görüşe göre, olayların nedensiz, gelişigüzel bir şekilde meydana gelişine verilen addır. Rastlantı, iki veya daha fazla olayın aynı anda herhangi bir bilgiye, isteğe, kurala ya da kararlaştırılmış belirli bir sebebe dayanmaksızın gerçekleşmesidir. […]

Daha Fazla Oku