Türk Dil Kurumu sözlüğünde “masal”

“Genellikle halkın yarattığı, hayale dayanan, sözlü gelenekte yaşayan, çoğunlukla insanlar, hayvanlar ile cadı, cin, dev, peri vb. varlıkların başından geçen olağanüstü olayları anlatan edebî tür.”

şeklinde tanımlanmıştır.

Masalın Genel Özellikleri

Masallar “konu, olay, yer, zaman, kişi, amaç” yönlerinden değerlendirilir.

Konu: Masallarda her insanı ilgilendiren evrensel değerler ve konular; doğruluk, dürüstlük, iyilik, güzellik, ahlâklı ve erdemli olmak gibi duygular verilmek istenir. Ayrıca çevredeki kişilerin ve olayların eleştirileri de yapılır. Haksızlıklara karşı halk içinde bir önderin direnmesi ve sonuçta mutlaka üstün gelmesi işlenir.

Olay: Masalda belirli bir yer ve çevre bulunmaz. Hayali bir yer ve çevre vardır ve bunlar da genellikle “Kafdağı’nın arkasında bir ülke, yerin yedi kat altı ve periler padişahının ülkesi” gibi yerlerdir.

Zaman: Masalda olayın gerçekleşme zamanı belirsizdir. Masallar geçmiş zaman kipi (-miş) kullanılarak anlatılır ve bu yönüyle hikâyeden ayrılır. “Bir varmış, bir yokmuş, evvel zaman içinde, kalbur saman içinde, pireler berber iken, develer develer tellâl iken, ben babamın beşiğini tıngır mıngır sallar iken” gibi tekerlemeler ile başlayan masallarda aslında zamanın belirsiz ve masaldaki olayın hayali olduğunu belirtir.

Kişi: Masal kahramanı olağanüstü nitelikler taşıyabilir. Masallarda “peri, dev, cüce, cadı, gulyabani, şahmeran, Zümrüdüanka kuşu” gibi hayalî kahramanlar bulunur. Kişiler ya iyidir ya kötüdür, iyiler hep iyilik, kötüler de hep kötülük yapar. İyiler masalın sonunda mutlaka kazanırken, kötüler de her zaman kaybeder.

Amaç: Masalda eğiticilik esastır, bu sebeple yer, kişi ve zaman hayalidir. Kimse rencide edilmeden insanlara ders verilir, herkes masalın sonunda verilen dersten kendi payını alır. Kötüler ve kötülükler eleştirilerek okurun veya dinleyenin bu kötüler gibi olmaması istenir. İyiler ve iyilikler yüceltilir.

Masal Türleri

Masallarda olağanüstü öğe, kahraman ve olaylara yer verilir. “Sindirella”, “Çizmeli Kedi” ve “Uyuyan Güzel” gibi sözlü geleneğin ürünleri olan halk öykülerini kapsar. Masallar, masal araştırmacıları tarafından çok farklı şekillerde sınıflandırılmış olsa da Milletler Arası Masal Kataloğuna göre masallar 4 sınıfa ayrılmıştır:

Hayvan Masalları

Bu tür masallarda hayvanlar genellikle kılık değiştirmiş insanları temsil eder. Bir düşünceyi savunmak, güçlendirmek, ibret dersi vermek ve örnek göstermek amacıyla anlatılır. “Bey ile Horoz, Keloğlan ile Eşeği” masalları bu masallara örnektir.

Asıl Masallar

Olağanüstü masallar: Bu tür masallarda cin, peri, dev anası gibi olağanüstü varlıklara rastlanır. Hayvanlar, hayvan masallarında olduğu gibi, insan rolünde değil tabiat dışı varlıklar şeklindedir. Olaylar da kişiler gibi olağanüstüdür (Rüzgâr Dev, Tık Tık Kabacık masalları gibi).

Gerçekçi Masallar: Kişiler olağanüstü masallarınkinden çok farklı değildir. Şehzadeler, sultanlar, padişahlar, bezirganlar, hocalar, kadılar, yoksul ailelerin genellikle en küçük kız veya oğulları Türk masallarının bu çeşidinin ana kişileridir. Bamsı Beyrek Masalı, Akıllı Terzi Kızı v.b.);

Güldürücü fıkralar

Nükteli hikâyeler, yalanlamalar (Bekri Mustafa, İncili Çavuş, bektaşi, yörük, uşak-efendi, asker-subay, ana-baba, karıkoca fıkraları ve hikâyeleri);

Zincirlemeli masallar

Bu tür masalların çoğunun kişileri insan ve hayvanlardır. Küçük çocukların severek dinledikleri ve kendi aralarında en çok anlattıklarıdır (Keloğlan, Sırça Köşk masalları gibi.).


Ayrıca bakın;

Kaynak ve İleri Okuma (Dış Bağlantılar)

Etiketli