Gerilim (voltaj), elektrik devresinde iki nokta arasındaki elektriksel potansiyel farkıdır. Basitçe söylemek gerekirse, gerilim elektrik yüklerini hareket etmeye zorlayan itici etkidir.
Elektrik akımının oluşabilmesi için gerilim mutlaka gereklidir.
Gerilim Ne İşe Yarar?
Gerilim:
- Elektronları hareket ettirir,
- Elektrik akımının oluşmasını sağlar,
- Akımın şiddetini etkiler.
Gerilim yoksa, devre kapalı olsa bile akım oluşmaz.
Gerilimin Sembolü ve Birimi
- Sembolü: V
- Birim: Volt (V)
SI birim sisteminde gerilim Volt ile ölçülür.
Gerilim Nasıl Oluşur?
Bir gerilim kaynağı (pil, akü, adaptör vb.), devrenin uçları arasında yük dengesizliği oluşturur:
- Bir uç pozitif (+),
- Diğer uç negatif (−) olur.
Bu potansiyel fark, elektronları hareket etmeye zorlar ve akım başlar.
Günlük Hayattan Gerilim Örnekleri
- Kalem pil: 1,5 V
- Araba aküsü: 12 V
- Ev prizleri (Türkiye): 220 V
- Telefon şarj adaptörü: 5 V – 20 V (modele göre)
Gerilim arttıkça, doğru koşullarda akım da artar.
Gerilim – Akım – Direnç İlişkisi (Ohm Kanunu)
Gerilim, akım ve direnç arasındaki ilişki Ohm Kanunu ile ifade edilir:
V = I · R
- V: Gerilim (Volt)
- I: Akım (Amper)
- R: Direnç (Ohm)
Bu formüle göre:
- Gerilim artarsa → akım artar (direnç sabitse)
- Direnç artarsa → akım azalır (gerilim sabitse)
Basit Bir Örnek
Bir devrede:
- R = 10 Ω
- V = 20 V
ise:
I = V / R = 20 / 10 = 2 A
Gerilim Ölçümü Nasıl Yapılır?
Gerilim voltmetre ile ölçülür.
Önemli kural:
- Voltmetre devreye paralel bağlanır.
Sebep: Gerilim, iki nokta arasındaki potansiyel farktır.
Gerilim ile Akım Arasındaki Fark
| Özellik | Gerilim (V) | Akım (I) |
| Ne ifade eder? | İtici etki | Yük akışı |
| Birim | Volt (V) | Amper (A) |
| Ölçü aleti | Voltmetre | Ampermetre |
| Bağlantı | Paralel | Seri |
Sık Yapılan Hatalar
- “Gerilim akımdır” sanmak
→ Yanlış. Gerilim itici etkidir, akım ise harekettir. - “Yüksek voltaj her zaman tehlikelidir”
→ Gerilim önemli olsa da tehlike, genelde akım miktarıyla ilgilidir. - Voltmetreyi seri bağlamak
→ Yanlış. Voltmetre paralel bağlanır.
Kısa Benzetme-
- Gerilim: Su deposundaki yükseklik farkı
- Akım: Akan su miktarı
- Direnç: Borunun dar/geniş olması
Ayrıca Bakın (İç link önerileri)