Elektrik akımının oluşabilmesi için elektrik yüklerinin (genellikle elektronların) bir madde içinde hareket edebilmesi gerekir. Maddelerin bu harekete izin verip vermemesine göre maddeler iletken ve yalıtkan olarak sınıflandırılır.
İletken Nedir?
İletken, elektrik yüklerinin (elektronların) madde içinde kolayca hareket edebildiği maddelerdir. Bu nedenle iletkenler elektrik akımını iyi iletir.
İletken maddelerde:
- Serbest elektron sayısı fazladır.
- Elektrik akımı rahatlıkla oluşur.
Yaygın iletkenlere örnekler
- Metaller: bakır, alüminyum, demir, gümüş
- Tuzlu su
- İnsan vücudu (tam yalıtkan değildir)
- Grafit (kurşun kalem ucu)
Bu yüzden elektrik kablolarının içi genellikle bakır veya alüminyumdan yapılır.
Yalıtkan Nedir?
Yalıtkan, elektrik yüklerinin hareketini zorlaştıran veya engelleyen maddelerdir. Yalıtkanlarda serbest elektron sayısı çok azdır; bu nedenle elektrik akımı geçmez ya da çok zor geçer.
Yaygın yalıtkanlara örnekler
- Plastik
- Cam
- Tahta (kuru)
- Lastik
- Porselen
- Hava (normal koşullarda)
Elektrik kablolarının dış kaplamasının plastik olması, yalıtkan özelliğinden dolayıdır.
İletken – Yalıtkan Arasındaki Farklar
| Özellik | İletken | Yalıtkan |
| Elektrik akımı | Kolay geçer | Geçmez / çok zor geçer |
| Serbest elektron | Fazla | Az |
| Direnç | Düşük | Yüksek |
| Örnek | Bakır, alüminyum | Plastik, cam |
Yarı İletken Nedir?
Bazı maddeler ne tam iletken ne de tam yalıtkandır. Bunlara yarı iletken denir.
Yarı iletken örnekleri
- Silisyum
- Germanyum
Bu maddelerin iletkenliği:
- sıcaklıkla,
- ışıkla,
- katkı maddeleriyle
değiştirilebilir.
Bilgisayarlar, telefonlar ve elektronik devreler yarı iletkenler sayesinde çalışır.
Günlük Hayattan Örnekler
- Elektrik kablosunun içi iletken, dışı yalıtkandır.
- Islak elle prize dokunmak tehlikelidir → su iletkenliği artırır.
- Elektrik direklerinde porselen izolatörler kullanılır → yalıtkan.
Sık Yapılan Hatalar
- “Tüm metaller her koşulda iletkendir”
→ Metaller iyi iletkendir ama sıcaklık arttıkça dirençleri artabilir. - “İnsan vücudu yalıtkandır”
→ Yanlış. İnsan vücudu, özellikle ıslakken iletkendir. - “Hava her zaman yalıtkandır”
→ Normalde evet; ancak çok yüksek gerilimlerde hava da iletken hâle gelebilir (şimşek).
Ayrıca Bakın