Çözelti ya da solüsyon, iki ya da daha fazla maddenin herhangi bir oranda bir araya gelerek oluşturdukları homojen karışımdır.

çözeltiler iki veya daha fazia maddenin karıştırılması ile hazırlanan tektür (homojen), yani her tarafta aynı oranda çözünmüş veya dağılmış karışımlardır. Fizikokimyasal olarak çözelti kavramı daha geniştir. Bu tanıma göre bir katı, sıvı veya gazın bir başka katı, sıvı veya gaz içinde tektür bir şekilde dağılmasıdır. Eczacılıkta, çözelti, solutio, solution, liquor ve liqueur gibi sinonimlerle isimlendirilmektedir. Eczacılıkta pre-paratların büyük bir kısmı çözelti şeklindedir. Aromatiksu, posyon, şurup, parenteral çözeltiler, gargaralar, damlalar, v.b. preparatlar çözelti olarak kullanılan preparatlardır.

Çözelti tipi karışımlarda bir çözünen, birde çözen kısım vardır. Çok olan kısım, çözücü olarak tanımlanır. Çözünmüş olan kısım ise, çözünen olarak isimlendirilir. Gerçek çözeltilerde çözünen madde çözünme ortamında iyice çözünmüştür ve gözle görülmez (örneğin, sakkaroz çözeltisi). Gerçek çözeltilerde çözünen maddenin, çözündükten sonra kimyasal özellikleri değişmez. Çözünen maddeye kimyasal etki yapmayan çözücülere inert çözücü denir. Gerçek çözeltilerde, çözünen madde önceden öğütülürek toz edilirse, karıştırılırsa veya ısıtılırsa çözünmesi kolaylaşır. Çözünürlük, çözeltiler için önemli bir parametredir. Maddelerin fizikokimyasal özellikleri çözünürlük üzerine değişik etkilerde bulunur. Çözünürlük, sıcaklığın artmasına, çözücünün yapısına, karıştırmaya ya da çözünen maddenin yapısına bağlı olarak değişir.

Şekerli su çözeltisi

Çözelti Türleri


Çözelti türleri genel olarak;

  1. Gaz içinde gaz,
  2. Katı içinde gaz,
  3. Sıvı içinde gaz,
  4. Sıvı içinde sıvı,
  5. Sıvı içinde katı, şeklindedir.
  • Bunlardan gaz içinde gaz şeklinde gazın veya buharın özellikleri rol oynar. Katı içinde gaz çözeltilere örnek çok az olmakla beraber, ısıtılarak kızıl hale getirilmiş gümüşün oksijeni tutması örnek verilebilir; ancak gümüş soğuyunca oksijen serbest hale geçer.
  • Sıvı içinde çözünen gaz, eğer sıvı içinde kimyasal bir değişikliğe uğramıyorsa, sıvı içinde bir denge halindedir. Bunun derişimi de sıcaklık ve basınca bağlıdır. Örneğin; havadaki oksijen ve karbondioksit suda çözünmüş halde bulunabilir. Çözeltide oksijen olduğu takdirde oksidasyona; karbondioksit olduğu takdirde ise pH değişikliğine sebep olur. Karbondioksitin çözünme miktarı ise, basınç veya karıştırma ile artar. Bu gazların tayininde özel cihazlar kullanılır.
  • Sıvı içinde sıvı çözelti türlerinde ise, her zaman iki sıvının birbiriyle tam olarak karışması beklenmez. Bununla beraber, birbirleriyle her oranda karışan sıvılar vardır. Örneğin; etanol-su, su-gliserin, alkol-eter gibi birbirleriyle karışan sıvılar vardır. Etanol-su birbirleriyle her oranda karışır. Yine su-gliserin karışımı ilaçların hazırlanmasında taşıyıcı olarak kullanılır. Ancak su-eter, su-kloroform gibi birbirleriyle karışmayan sıvılar da vardır.
  • Diğer çözelti türü ise sıvı içinde katı şeklidir. Sıvı içindeki katının çözünürlüğünde karıştırma, sıcaklık, pH’yı değiştirme, katı maddeyi öğütme, v.b. gibi pek çok faktör etkilidir ve bu fak-törler uygun şekilde değiştirilerek çözünürlükleri artırılabilir.

Kaynak ve ileri okuma için;

  • http://e-kutuphane.teb.org.tr/pdf/tebakademi/modern_farmasotk/14.pdf