Pasifik Okyanusu ve Mariana Çukuru

Büyük Okyanus veya Pasifik Okyanusu; Amerika ve Asya kıtaları arasını dolduran dünyanın en büyük okyanusu olup, aynı zamanda en derin okyanusudur (ortalama derinliği 4000 metre). En derin noktası Mariana Çukuru olup derinliği 11.034 metredir.

Pasifik adını, İspanya Krallığı adına Dünya’yı dolaşan Portekizli denizci Ferdinand Magellan; günler süren zorlu ve fırtınalı şartlar altında Magellan Boğazından geçip bu okyanusa açıldığında, fırtınaların dinmesi ve kendisini sakin suların karşılamasından dolayı bu sulara Portekizce “Pasifico (sakin)” adını vermiştir.

Okyanus’un en büyük kâşifi İngiliz kaptan Cook’dur. Cook 1768-79 yılları arasında ü. Büyük Okyanus gezisini yönetti. 1779 yılında ölene dek çizdiği haritalarla Büyük Okyanus’taki adaların çoğunun yerini doğru olarak göstermiştir.

Coğrafyası

Pasifik okyanusu haritası. (Büyütmek için üzerine tıklayın.)

Büyük Okyanus dünyadaki okyanusların en büyük ve derin olanıdır. Çevresindeki denizler hariç yeryüzünde kapladığı 165 milyon km²’lik alanı ile Atlas Okyanusu’nun iki katıdır ve dünyadaki tüm karaların toplam yüz ölçümünden daha büyüktür.

Kendisine bağla denizlerle birlikte dünya yüzeyinin üçte birinden fazla alan kaplar. En geniş yeri olan Pamana-Mindanao adası arası 17.220 km olup bu uzunluk neredeyse dünya çevresinin yarısıdır. Kuzey Kutup dairesindeki Berin  Boğazı’ndan, Antartika’daki Adare Burunu’na kadar olan uzaklık ise 15.450 kilometredir.

Kedisini çevreleyen denizler arasında; Berin, Ohotsk, Japon, Sarı, Doğu Çin, Güney Çin, Mercan, Tasman denizleri bulunur.

Kuzeyinde som balığı, bir çeşit yassı dip balığı olan halibut, uskumru ve sardalya gibi balıklar çıkar ve buralarda ticari balıkçılık öne çıkar. Orkinos balığıda Oregon’dan Orta Amerika dolaylarına kadar olan sularda avlanır. Tropik sularında ise kabuklular, yengeç, karides, teke ve istiridye vardır.

Alanı

Büyük Okyanus adından da anlaşılacağı üzere yer yüzündeki en büyük okyanustur ve 165.250.000 kilometrekarelik alan kaplar. Bu büyüklük neredeyse; Atlas Okyanusu ve Hint Okyanusunun toplam alanına ve Dünya yüzeyinin üçte birine eşit olup, dünya su yüzeyinin de %46’sını oluşturmaktadır.

Ayrıca dünyadaki depremlerin %90’ı ve büyük depremlerin ise %80’i pasifik bölgesinde meydana gelmektedir.

708.000.000 km³ su hacmi vardır ve kapladığı alan dünyadaki toplam karaların alanından biraz daha büyüktür. Okyanusun 3.000-3.500 m’den derin her yerinde ısı 2ºC derecenin altındadır.

Adalar ve Okyanus Tabanı

Okyanus üzerinde irili ufaklı binlerce ada vardır. Bu adalardan bazıları olan; Japon Adaları, Filipinler, Mariana Adaları, Yeni Gine, Solomonlar, Yeni Hebridler ve Fiji Adaları ile Yeni Zelanda gibi kıta kıyılarına yakın adaların, daha önce Asya ve Avustralya kıtalarında yaşanan depremler sonucu çatlayıp kayarak ayrılan parçalar oldukları sanılmaktadır. Adaların biçiminin ayrıldıkları kıtalardaki girintilerle uyguluğu bu görüşü doğrulamaktadır. Bu nedenle Büyük Okyanus’un batısında yer alan adaların çoğuna Kıta Adaları denir. Doğusunda da benzer bir kıta kayması olduğu düşünülmektedir.

Açıklarında yer alan çok sayıda tropik adanın bazıları okyanus tabanından yükselen sıradağların dorukları, tepe noktasıdır. Bazıları da yine okyanus tabanındaki yanardağların pikürtmesi ya da mercan kümeleşmeleri sonucu oluşmuştur. Bu adalardan bazıları Hawaii, Marshall, Karolin, Cook, Tuamotu ve Markiz adalarıdır ve bazıları 5.500 metre derinlikten okyanus yüzeyine yükselir. Mercan adaları, mercan polipkeri adı veriken küçük deniz hayvanlarının iskelerlerinden oluşur ve su altı dağlarının yüzeyinde birikir.

Doğusunda hemen her yerinde deniz tabanı yaklaşık 5.500 metre derinliktedir ve bu nedenle bu bölgede ada sayısı azdır. Batısı ise büyük ölçüde engebeli olup bu bölgedeki yükseltiler adaları oluşturur. 7.500 metrey geçen derinlikteki çukurlar dünya yüzeyinin en alçak yerleridir. Bunlardan biri olan Mariana Çukurunun derinliğ 11.034 metreyi bulur. Dünyanın etkin yanardağlarının beşte dördü ya okyanus içinde ya da çevresindeki karalarda bulunmaktadır.

Coğrafi Olaylar

Rüzgârlar

Yüzeyinde hava koşulları enleme göre değişir. Ekvator ve çevresindeki kuşaklar belli belirsiz rüzgar alır ve bu bölgeye durgunluk alanları denir. Bu alandan kuzeye veya güneye gidildikçe alize rüzgârlarının estiği kuşaklar başlar. Alizeler genellikle ılık ve yumuşak rüzgârlardır ancak tayfun denilen şiddetli fırtınalar da bu kuşaktan başlar.

Ekva­torun 40° kuzey ve güney enlemlerinde batı rüzgârları kuşağı başlar ve bu kuşakta, yumu­şak havayı fırtınalar ve kabarmış bir deniz izler.

Akıntılar

Yüzey akıntıları ve derin su akıntılarından oluşan iki tür akıntı vardır. Alize rüzgârları yüzey sularını batıya doğru taşır ve Kuzey-Güney Ekvator akıntılarını oluşturur.

Kuzey Ekvator Akıntısının bir bölümü  Filipinler’den kuzeye yönelen ve Japonya’nun doğusundan geçen Kuroşio sıcak su akıntısı ile onun bir kolu olan, kuzeye doğru çıkan Tsuşima’dır. Kalifornia Akıntısı ise, çok geniş bir akıntı olup yavaş hareket eder.

Güney Ekvator Akıntısı ise Solomon Adaları’ndan Avusturalya’nın doğusuna iner ve buradan kuzeye ayrılan kolu Peru (Humbolt) Akıntısı‘nı oluşturur. Yüzey akıntıları saatte ortalama 3-6 km hızla ilerlerken hem üzerindeki havanın ısısını hem de çevrelerindeki karaların iklimini etkiler.

Büyük Okyanus’un kuzeyinde akıntılar saat yönünde hareket eder, güneyde ise bu hareket saat yönünün tersinedir.Ekvatordan uzaklaşan sıcak akıntılar, derin su akıntları olan Kuzey Kut­bu akıntılarıyla karşılaşınca soğur. Böylece, ekvatora dönen akıntılar genellikle soğumuş olur.


Kaynak ve İleri Okuma İçin;