Bilgi kelimesi Türk Dil Kurumu sözlüğüne göre “Öğrenme, araştırma ya da gözlem yoluyla elde edilen gerçek, malumat, vukuf” anlamına gelir.

  • Doktor hastanın durumu hakkında yakınlarını bilgilendirdi.

Öncelikle bilgi denilen şey, insana aittir, bilgi insan bilgisidir. Bu sebeple, bilgi kuramının konusu olan bilgi insanın kendi bilgisidir. Böyle bir bilgi genellikle zihinsel bir etkinlik olarak anlaşılmıştır. Akıl sahibi bir varlık olarak tanımlanan insan zihin veya aklın gücüyle hakkında bilgi sahibi olmak istediği nesnenin verilerini kavramsal hale getirerek bilgi elde eder. Ne demek istedik;

Yandaki fotoğrafa bakarsanız (algılarınızı fotoğrafa doğru yöneltirseniz) daha önceki tecrübelerinize dayanarak fotoğrafta çok ne görünmesede bir rende, ufak bir bıçak ve bunların hepsinin bir tahta üzerinde durduğu (ve muhtemelen de kesme tahtası olduğunu düşündüğünüz) bilgisini edindiniz (fotoğrafı daha önceki tecrübelerinize dayanarak bu şekilde yorumladınız yosa renk körü olan birine bu fotoğrafı gösterseydiniz elmanın yeşil veya başka bir renk olduğunu söyler) ve bunu beyninizde kavramsallaştırdınız.

Bu bilgi nasıl ortaya çıktı?

Yukarıda örnek olarak verdiğimiz bilgi, beyninizin size daha önceki tecrübelerine dayanarak yorumladığı bilgidir. Bu fotoğrafa bakıp kavramsallaştırdığınızda siz artık fotoğrafta ne olduğunu “bilen” oldunuz. Buradan çıkarım yaparsak, bilgi sahibi olan varlığa (yani bu durumda size) “bilen demek doğru olur. Siz de artık bir “bilen” olduğunuza göre bir şeyi biliyor olacaksınız ki “bilen” olasınız ve buradan da çıkarım yaparsak bu fotoğraf artık “bilinen” bir şeydir. Siz (yani bilen), fotoğrafta (yani bilinene) baktınız ve yukarıda bahsi geçen bilgileri ortaya çıkardınız. Demek ki;

Bilmek insanın bir özelliğidir ve o halde bilgi sahibi olan varlığa “bilen” demek doğru olur. Bir bilen olduğuna göre konuya diyalektik bir düşünceyle yaklaşırsak bir de bilenin antitezi olan “bilinen” olması gerekir. Bilen, bilinen şeye yönelir ve böylelikle bilgi ortaya çıkar. Ve bunlar da bilgi felsefesinin en temel kavramlarını oluşturur: 1. Bilen 2. Bilinen 3. Bilgi.

Felsefe dilinde bilene “özne” ya da “süje” adı verilir. Bilinen ise “obje” veya “nesne”dir. Bilen bir varlık olan özne, bir şeye yönelerek o şeyi kendi bilgi nesnesi yapar ve onun bir kısmı ya da tamamı hakkında bilgi sahibi olır. O hâlde bilgi bir sürecin sonucunda oluşan ürüne verilen addır. Başka bir deyişle bilme etkinliği özne (bilen) ve nesne (bilinen) arasında oluşan süreçtir.


Kaynak ve ileri okuma için;

  • BİLGİ KURAMINA GİRİŞ (Prof. Dr. A. Kadir Çüçen, Uludağ Ü. Felsefe Bölümü Öğretim Üyesi)