Bilginin Türk Dil Kurumu sözlüğünde anlamı “Öğrenme, araştırma ya da gözlem yoluyla elde edilen gerçek, malumat, vukuf.”

  • Doktor hastanın durumu hakkında yakınlarını bilgilendirdi.

Öncelikle burada bilgi olarak kastettiğimiz, insana ait olan insan bilgisidir ve bu sebeple bilgi kuramının konusu olan bilgi insanın kendi bilgisidir. Bir konu hakkında bilgiye sahip olmak isteyen ve akıl sahibi bir varlık olan insan, zihin ve aklın gücüyle nesnenin verilerini kavramsal hale getirerek bilgi elde eder. Burada ne demek istedik bir örnek verelim;

Yandaki fotoğrafa bakarsanız (algılarınızı fotoğrafa doğru yöneltirseniz) daha önceki tecrübelerinize dayanarak fotoğrafta çok net görünmesede bir rende, ufak bir bıçak ve bunların hepsinin bir tahta üzerinde durduğu (ve muhtemelen de kesme tahtası olduğunu düşündüğünüz) bilgisini edindiniz (fotoğrafı daha önceki tecrübelerinize dayanarak bu şekilde yorumladınız yoksa renk körü olan birine bu fotoğrafı gösterseydiniz elmanın yeşil veya başka bir renk olduğunu söyler) ve bunu beyninizde kavramsallaştırdınız.

Bu bilgi nasıl oluştu?

Yukarıda verdiğimiz örnekte edindiğimiz bilgiler, beynimizin daha önceki bilgilerine dayanarak yorumladığı bilgilerdir. Bu fotoğrafı görüp kavramsallaştırdığınızda siz artık fotoğrafta ne olduğunu “bilen” oldunuz. Buradan çıkarım yapacak olursak, bilgi sahibi olan varlığa yani siz “bilen” olduktan sonra bir şeyi biliyor olmanız gerekir. Buradan dan çıkarım yaptığımızda bu fotoğraf artık “bilinen” bir şey olur. Yani bilen (bu durumda siz), fotoğrafa (bu durumda bilinen) bakıp bahsi geçen bilgileri ortaya çıkardınız. Demek ki;Bil

Yukarıda örnek olarak verdiğimiz bilgi, beyninizin size daha önceki tecrübelerine dayanarak yorumladığı bilgidir. Bu fotoğrafa bakıp kavramsallaştırdığınızda siz artık fotoğrafta ne olduğunu “bilen” oldunuz. Buradan çıkarım yaparsak, bilgi sahibi olan varlığa (yani bu durumda size) “bilen demek doğrudur. Artık bir “bilen” olduğunuza göre bir şeyi biliyor olmanız gerekir ve buradan da çıkarım yaparsak bu fotoğraf artık “bilinen” bir şeydir. Siz (yani bilen), fotoğrafta (yani bilinene) baktınız ve yukarıda bahsi geçen bilgileri ortaya çıkardınız.

Felsefede bilene “özne” ya da “süje”, bilinen ise ise “obje” veya “nesne” denir. Bilen bir varlık olan özne, bir şeye yönelerek o şeyi kendi bilgi nesnesi yapar ve onun bir kısmı ya da tamamı hakkında bilgi sahibi olur. O hâlde bilgi bu sürecin sonucunda oluşan ürüne verilen addır. 

Bilginin Türleri

Varlı, çok boyutlu ve çok yönlü olduğu, bilginin de varlık ile ilişkili olduğu için bilgilinin elde edilişi, özne-nesne ilişkisi ve bilgi aktı açısından çeşitli türlere ayrılır.

Gündelik Bilgi

Gündelik yaşamda genellikle tecrübelerimiz ile edindiğimiz bilgilerdir. İnsanlar olarak sosyal varlıklar olduğumuzdan sadece tıp, astronomi, hukuk kavramlarıyla değil, gelenek ve göreneklerimizin de hakim olduğu bir çevremiz vardır.

Bilimsel Bilgi

Bilimsel bilgi deney ve gözleme dayalı olan bilgi türüdür. Bu bilgi türü için her zaman kesin sonuç verir denilse de bu her zaman mümkün olmaz. Bilimsel bilgiye örnek olarak suyun deniz seviyesinde 100°C’de kaynaması ve bir yılın 365 gün 6 saat olması verilebilir.

Teknik Bilgi

Teknik bilgi el aletleri, makineler ve otomasyon gibi insan yaşamını kolaylaştıran pek çok ürün ortaya çıkarmıştır. Teknik bilgi geliştikçe insanların yapabildiği pek çok şeyi makineler yapabilir hâle gelmiş ve zamanla insan gününe duyulan ihtiyaç azalmıştır. Örneğin bir terzinin üç-dört günde dikebildiği bir elbiseyi makineler bir kaç saatte yapabilir hale gelmiştir.

Sanatsal Bilgi

Sanatsal bilgi estetik hazza yönelik, tek ve biriciktir. Sanat eseri yalnızca bir kez ortaya konur ve tekrarlanamaz, özneldir. Resim, müzik, heykel sanat bilgisinin konusuna girer.

Dini Bilgi

Dini bilginin dogmatik bilginin tanımı “Dogmatiktir yani sorgulanamaz. İnsan yaşamını düzene sokar ve iç huzur verir. Pratiktir.” Ancak bu yazının yazarı olarak bence dogmatiktir ve sorgulanamaz kısımları yalandır. İnsan sorgulamadığı şeye gerçekte inanmaz, kendi görüşüm dogmatiktir dersek ve etrafımızdan gördüğümüzü sorgulamadan devam edersek atalar dinine tapmış oluruz kendi inancımıza değil, onlarınkileri yaşarız ve onlar da dedelerinden gördüklerini yaptıklarından dolayı birisi hata yapmışsa eğer bütün sistem çöker. En iyisi siz sorgulayın, dogmatik mi değil mi kendiniz karar verin.

Felsefi Bilgi

Felsefi bilgi özneldir, kişiye özeldir. Felsefe bir bilim dalı değil sitemli bir şekilde aklın işletilmesidir. Özgür düşünce ortamında, merak duygusu ve bilme arzusuyla ortaya çıkmıştır.


Kaynak ve ileri okuma için;

  • BİLGİ KURAMINA GİRİŞ (Prof. Dr. A. Kadir Çüçen, Uludağ Ü. Felsefe Bölümü Öğretim Üyesi)