Ribozom hücrede proteinlerin sentezlendiği yerdir. Virüsler hariç tüm hücrelerde bulunur, ribozomal RNA (rRNA) ve proteinlerden oluşmuştur. Hücre içerisinde sitoplazmada serbest veya endoplazmik retikuluma bağlı olarak bulunur. Serbest ribozomlar daha çok hücre içinde işlevleri olan proteinleri sentezlerken, endoplazmik retikuluma tutunmuş olanlar ise genellikle hücre dışına gönderilen, hücre zarında veya bazı organellerde görev alan proteinleri sentezler.

Bir hücredeki ribozom sayısı on binlerle ifade edilir; koli basili (E. coli) bakterisindeki ribozom sayısı on beş binden fazla. Bu sayı ökaryot hücrelerde bir milyondan fazla olabiliyor.

  • Ribozom enzim ve protein sentezlemede görev alır.
  • Yoğun şekilde protein sentezlenirken yan yana gelerek polizomları meydana getirirler.
  • Hücrelerin canlılıklarını koruyabilmeleri için mutlaka Ribozom’a ihtiyaçları vardır.
  • Ribozomun sayısı enzimin salgılandığı bez hücrelerinde daha fazladır.

Yapısı

Ribozomu protein sentezi sırasında gösteren bilgisayar ortamında oluşturulmuş bir resim.

Ribozomlar hücrede protein sentezini gerçekleştiren özel birimlerdir. Yaklaşık olarak 20-30 nm (nanometre) çapındadır (1 nm, 1 metrenin milyarda biri). Nanometre düzeyindeki ribozomların üç boyutlu yapılarının detaylı bir şekilde aydınlatılması 2000’li yılların modern yapısal biyoloji alanındaki en önemli başarılardan biri olarak kabul edilir. İşlevsel her bir ribozom iki temel alt birimden oluşur. Bu birimler protein sentezi sırasında bir araya gelip, diğer zamanlarda ayrı dururlar.

Prokaryot (bakteriler gibi, gerçek bir çekirdeği olmayan hücreler) ve ökaryot (çekirdeği olan hücreler) hücrelerde ribozomların temel yapısı aynı olmakla birlikte alt birimlerinin boyutları ve iç yapıları farklılık gösterir. Ribozomlarda büyüklük gram ile değil S ile gösterilir. Sved-berg biriminin kısaltması olan S yüksek devirli santrifüjde organelin hücre özütünden ayrılarak çöktüğü hızla ilgili bir büyüklüktür. S değerleri doğrusal olarak toplanmaz; ribozomun 30 S büyüklükteki birimiyle 50 S büyüklükteki birimi toplamda 80 S değil 70 S’lik bir büyüklük oluşturur. Prokaryot hüc-relerin ribozomları 50 S ve 30 S’lik alt bi-rimlerden oluşurken, ökaryotlarda 60 S ve 40 S’lik alt birimler bulunur. Protein sentezi sırasında iki alt birim bir araya gelerek işlevsel ribozomu oluşturur. Ribozomların üçte ikisi RNA’dan, geri kalan üçte biriyse proteinlerden oluşur. Ribozomlardaki RNA’lara ribozomal RNA veya kısaca rRNA denir. rRNA’lar ribozomun üç boyutlu yapısına temel oluşturur.


Ayrıca bakınız;