Galyum (Ga); periyodik sistemde 6. periyot 3A grubunda yer alan, 31 atom numarasına sahip kimyasal elementtir. Oda sıcaklığında katıdır ve insan ile temasında erir. Boksit ve çinkonun saflaştırılması sırasında alüminyumla birlikte elde edilir. En çok kullanılan bileşikleri galyum nitrit ve galyum arseniktir. Yarı iletkenlerin yapımında ve kızılötesi alıcılarında kullanılır.

Galyum, Fransız kimyacı Paul Emile Lecog de Boisbaudran tarafında 1875 yılında keşfedilmiştir. Bu yeni keşfettiği elemente direk kendi adını vermek yerine bunu dolaylı yoldan yapmış, Fransa’nın Latince ismi olan “Gallia” kelimesine atfen “galyum” ismini kullanmıştır. Ancak soyadı olan “Lecog”kelimesinin Latincesi “horoz” anlamına gelen “gallus”tur. Fransa’nın antik bir haritasının arka planında da gümüşî metalik renkte bir horoz simgesi vardır.

  • Erime Noktası: 302,9146 °K, 29,7646 °C
  • Kaynama Noktası: 2477 °K, 2204 °C
  • Elektron Dizilimi: [Ar] 4s2 3d10 4p1

Bosibaudran, ilk etapta 430 kilogram çinko cevherinden 0,65 gram galyum elde etti. Galyumun hidroksitini, potasyum hidroksit çözeltisinde elektroliz ederek galyumu izole eden Boisbaudran, alüminyumla benzerliklerini ortaya koyarak aynı yıl içinde Fransız Bilimler Akademisi’nde keşfini ilan etti.

Kimyasal Özellikleri

İnsan avucuna alınan galyum erimeye başlar.

Galyum’un gümüşsü beyaz, mavimsi renkli ve kırılgan bir yapısı vardır. Alüminyuma çok yakın benzerlikler gösterir. Saf galyum, parlak gümüş renkli cam parçacıklarına benzer. Kristal yapısı ortokubiktir. Herhangi bir metalin en geniş sıvı aralığına sahiptir. Yüksek sıcaklıklarda bile düşük buhar basıncına sahiptir. Elektrik iletkenliği kurşundan azdır. Bıçakla kesilebilecek kadar yumuşaktır. Erimiş galyum, kalay ya da gümüşe benzer.

Birçok metalle kolayca bileşik oluşturabilir. Özellikle düşük sıcaklıklarda erime özelliği bulunan alaşımların yapıtaşıdır.

Doğada saf olarak bulunmaz. Minerallerden elde edilmesi kolaydır. En önemli galyum kaynağı, yüzde 0,7 oranında galyum içeren germanittir. Diaspore, sfalerit, germanyum, boksit ve kömür mineralleri galyum içerir. Çinko blendler, alüminyum killer, krom ve mangan filizlerinde düşük oranlarda galyum içeriği vardır. Boksit ve çinkonun saflaştırılması sırasında alüminyumla birlikte elde edilebilir. Metal potasyum hidroksit içinde, hidroksit çözeltisinin elektrolizi ile elde edilebilir. Tuzların elektrolizi ile metalik galyum elde edilir.

Kullanım Alanları

  • Elektrik akımını lazer ışığına çevirme özelliği ile CD-DVD çalarlar ve optik sürücülerin yapımında,
  • Yarı iletken üretiminde ve kızılötesi alıcılarda,
  • Led yapımı ve güneş panellerinde,
  • Yüksek kaynama noktası özelliğiyle termometrelerde kullanılır.