Kaslar, iskeletin üzerini sararak vücuda şekil veren ve eklemlerle birlikte hareketi sağlayan yapılardır. Toplam vücut ağırlığının yarısını oluşturur ve kasılıp gevşeyebilen liflerden oluşurlar (bakın; miyofibriller). İnsanlarda yaptıkları işe göre büyüklüğü ve şekli değişen 600’den fazla kas vardır. Kas dokusu, uyaranlara tepki verebilme, uyarıları iletebilme, kasılabilme, uzayabilme ve esneyebilme gibi yeteneklere sahiptirler.

Kasların Yapısı ve İşlevleri

Kaslar miyofibril adı verilen çok sayıda ince kas liflerinden oluşur. Bu liflerin zarına sarkolemma, sitoplazmasına ise sarkoplazma adı verilir. Kas hücrelerinde enerji ihtiyacı çok fazla olduğu için sarkoplazmada kasılmayı sağlayan çok sayıda mitokondri bulunur.

Kaslar kemiklere kirişlerle bağlanmıştır. Kiriş; kırmızı kasların ucunda bulunan beyaz renkli, sağlam ve kası kemiğe bağlayan kısımdır.

  • Kaslar, çeşitli organların veya vücudun tamamının hareketini sağlar. Duruş ve hareketten sorumlu olan iskeletin üzerindeki kaslar, kemiklere bağlıdır ve eklemlerin etrafında toplanan kaslar birbirlerine zıt yönlerde hareket ederler.
  • Vücutta madde taşınmasını sağlarlar.
  • Kalp kası, kan basıncını ayarlar ve kanı tüm vücuda pompalar.
  • Düz kaslar, sindirim, boşaltım ve üreme sistemlerinin hareketini sağlar.
  • İskelet kası lenf akımına yardımcı olur.
  • Kemiklerin etrafında bulunan iskelet kasları hareketle beraber, vücut şeklinin oluşmasını sağlarlar.
  • Kaslar ısı üretiminde görev alırlar. İskelet kası bir iş yaptığı zaman aynı zamanda ısı üretir. Vücut ısısının yaklaşık %85’i kas kontraksiyonundan meydana gelir.

Kas Tipleri

Omurgalılardaki kas sisteminde üç ana tip kas bulunur. Bunlar:

İskelet Kasları (Çizgili kaslar, İstemli kaslar)

İskelet etrafında bulunan, hareketi sağlayan ve istemli olarak hareket ettirilebilen kaslardır. Bu kaslar, tüm kas boyunca uzayan çok sayıda liften oluşmuştur.  Yüz ve mimik kasları, gövdede bulunan kol kasları, kaburgalar arası kaslar, kol ve bacak kasları isteğimize bağlı olarak hareket ettirebildiğimiz kaslardır.

Düz Kaslar

İsteğimiz dışında, kendiliğinden çalışan kaslardır, sinir sistemi tarafından otomatik olarak kontrol edilir. Vücutta en çok sindirim, dolaşım, solunum ve ürogenital sistemler gibi içi boşluklu sistemlerde bulunur. İskelete bağlı değildir. Düz kaslar barsak duvarı, damar duvarı, rahim kasları gibi iç organlarda bulunan kaslar düz kaslardır. Uzun süre yorulmadan kasılmalarını sürdürebilirler.

Kalp Kası

Sadece kalpte bulunur. Miyofibrillerin dizilişi yönünden iskelet kasına, istemsiz kasılması açısından düz kasa benzer. Kalp kası hücrelerinde bol miktarda bulunan mitokondri, kasın devamlı çalışmasını sağlar. Kalp kas lifi dallanmış ve birbiri içine geçmiş şekildedir.

Kasların Kasılması

Kasların düzgün kasılmasında kalsiyum ve magnezyum minerallerinin önemi vardır. Kasın kasılması, miyozin moleküllerinin başından oluşan çapraz köprülerin aktin miyofilamentini çekmesi ile ortaya çıkar; kasın boyu kısalır ve böylece bağlı bulunduğu kemiği çekerek iş yapmış olur.

Kasılmada enerji besinlerle alınan karbonhidrat, yağ ve proteinlerin oksidatif yıkımından elde edilen ATP‘lerin parçalanmasıyla sağlanır. Enerjinin çoğu çapraz köprülerin aktin filamentlerini çekmesinde kullanılır.

Kasılma Tipleri

İzometrik kasılma: Bu kasılma tipinde kasın boyunda önemli bir değişiklik olmaz.
İzotenik kasılma: Belirli bir yüke karşı yapılan ve kas boyunda kısalmanın görüldüğü kasılma tipidir.
Tetanik kasılma: Uyarıların hızlı bir şekilde tekrar edilmesi sonucunda kasın gevşemeden sürekli kasılması durumudur. Spazm ve kramp iskelet kasında görülen tetanik kasılmaya örnektir.

Vücut Kasları

Mimik ve Çiğneme Kasları

Yüz mimiklerinin belirginleşmesini sağlayan kaslardır. Gülümseme, konuşma, dudak hareketleri, çiğneme sırasında gerçekleşen tüm hareketler, nefes alıp verme sırasında burun deliklerinin genişlemesini, yüzle ilgili tüm ifadelerin gelişmesini sağlayan kaslardır.

Boyun Kasları

Başın sağa sola döndürülmesini, öne eğilmesini, arkaya bükülmesini, dikliğini ve boyun derisinin gerginliğini sağlayan kaslardır.

Sırt Kasları

Omuzu aşağıya ve yukarıya çeken, kolun rotasyonunu (kendi ekseni etrafında dönmesini) ve addüksiyonunu (orta hatta yaklaşmasını) sağlayan kaslardır.

Göğüs Kasları

M.pectoralis major, göğüsteki yüzeysel kastır, kolun addüktörü ve içe rotatörüdür. M.pectoralis minör göğsün yukarı kısmında ve derinde bulunan kastır.

Diyafram, göğüs kafesini kapatan, göğüs boşluğu ile karın boşluğunu birbirinden ayıran ince bir kastır. Nefes alıp vermede önemli bir role sahiptir. Kasıldığında göğüs boşluğunu genişletip büyüterek nefes alınmasını sağlar.

Karın Kasları

Diyaframın solunum için iniş çıkışını, işeme, ıkınma ve doğum olayı ile belin öne ve yana eğilmesi gibi görevleri yerine getiren kaslardır.

Omuz ve Kol Kasları

Kolun orta hatta yaklaştıran, orta hattan uzaklaştıran, kolu büken, eklem açısını azaltan ve genişleten kaslardır.

Önkol ve El Kasları

Önkolda ele ve bileğe doğru uzanan çok sayıda kas vardır. Önkol, el ve parmak hareketlerini sağlayan kaslardır.

Leğen ve Uyluk Kasları

Uyluk kemiğini büken, eklem açısını azaltan ve arttıran, tüm hareketlerini sağlayan kaslardır.

Bacak ve Ayak Kasları

Diz eklemini büken, ayak ekleminin içe ve dışa döndüren, ayak ve parmakların hareketlerini sağlayan kaslardır.