İnternetin Gelişimi: ARPANET'ten World Wide Web'e
İnternet, ayrı bilgisayarları güvenilir biçimde konuşturma ihtiyacından doğdu ve katman katman gelişti: paket anahtarlama, ortak protokol (TCP/IP), isim sistemi (DNS) ve web. Bu sayfa o katmanları anlatır.
Bu yazıda (7)
Bugün 'internete girmek' bir tık meselesi. Oysa internet, birbirinden farklı bilgisayar ağlarını ortak bir dilde birleştiren onlarca yıllık bir mühendislik zincirinin sonucudur. Her katman bir problemi çözdü: veriyi nasıl taşırız, ağları nasıl birleştiririz, adresleri nasıl isimlendiririz, bilgiyi nasıl paylaşırız.
Problem: bilgisayarlar nasıl konuşur?
1960'larda bilgisayarlar pahalı ve birbirinden yalıtıktı. İhtiyaç, uzaktaki bilgisayarların veri paylaşabilmesi ve tek bir hattın kopmasıyla iletişimin çökmemesiydi.
Paket anahtarlama ve ARPANET (1969)
Çözüm, veriyi küçük paketlere bölüp ayrı yollardan gönderme fikriydi (paket anahtarlama). Bu fikir üzerine kurulan ARPANET (1969), birkaç üniversite bilgisayarını birbirine bağlayarak internetin atası oldu.
Ne sağladı? Dağıtık, dayanıklı bir ağ; tek merkez yok.
Ortak dil: TCP/IP (1970'ler–1983)
Farklı ağların birbiriyle konuşması için ortak bir kural seti gerekti. TCP/IP protokolleri bu ortak dili sağladı; 1983'te ARPANET TCP/IP'ye geçti — bu, 'ağların ağı' olarak internetin resmî doğuşu sayılır.
Ne değişti? Artık farklı ağlar tek bir büyük ağda birleşebiliyordu.
İsimlendirme: DNS (1983)
Bilgisayarlar birbirini sayısal IP adresleriyle bulur; ama insanlar sayıları hatırlayamaz. DNS (Alan Adı Sistemi), 'ogreniyo.com' gibi isimleri IP adreslerine çeviren rehberi kurdu.
Ne sağladı? İnternet insan için kullanılabilir hale geldi.
Bilgiyi paylaşmak: World Wide Web (1989–1991)
İnternet vardı ama üzerindeki bilgiye erişim zordu. Tim Berners-Lee, birbirine bağlantılarla (link) bağlı web sayfaları fikrini — World Wide Web'i — ortaya koydu (1989–91).
Önemli ayrım: İnternet altyapıdır (ağ); web ise bu altyapı üzerinde çalışan bir hizmettir.
Ne değişti? Sıradan insanlar tarayıcılarla bilgiye kolayca ulaşabildi; internet patladı.
Ticari internet, mobil ve bulut
1990'larda web tarayıcıları ve ticari erişim interneti kitleselleştirdi. 2000'lerde akıllı telefonlar, sosyal medya ve bulut bilişim interneti her cebe taşıdı; nesnelerin interneti (IoT) ile cihazlar da bağlandı.
Büyük resim: Paket anahtarlama → ARPANET → TCP/IP → DNS → Web → mobil/bulut/IoT.
Değişimin mantığı
İnternet tek bir icat değil, üst üste eklenen katmanlardır: taşıma (paket), birleştirme (TCP/IP), adresleme (DNS), içerik (web). Her katman bir öncekinin üstünde çalışır; bu yüzden internet bugün hâlâ genişleyebiliyor.
Sık sorulan sorular
İnternet ile World Wide Web aynı şey mi?
Hayır. İnternet, bilgisayarları birbirine bağlayan küresel altyapıdır (ağların ağı). Web ise bu altyapı üzerinde çalışan, sayfaların bağlantılarla birbirine bağlandığı bir hizmettir. Web, internet üzerindeki birçok hizmetten biridir.
İnternet ne zaman doğdu?
Genellikle 1983, ARPANET'in TCP/IP protokolüne geçtiği yıl, 'ağların ağı' olarak internetin doğuşu kabul edilir. Temeli ise 1969'daki ARPANET'e dayanır.
World Wide Web'i kim icat etti?
Tim Berners-Lee, 1989–1991'de web sayfaları, bağlantılar (hyperlink) ve tarayıcı fikrini geliştirerek World Wide Web'i ortaya koydu.
- •Encyclopaedia Britannica — Internetbritannica.com