Taze meyve, sebzede bol miktarda vitamin bulunur.

Vitaminler, vücudumuzda düzenleyici olarak görev yapan ve hastalıklara karşı olan direncimizi arttıran organik moleküllerdir. Vitamin sözcüğü ilk olarak Casimir Funk tarafından 1912’de kullanılmıştır. Vitamin sözcüğü Latincede “hayat” anlamına gelir.

Vitaminler vücudun sağlıklı gelişimi, besinlerin sindirimi ve enfeksiyonlara karşı bağışıklık kazanılması için gerekir. Vücudun besinler ile aldığı karbonhidrat, yağ ve proteinlerin kullanılmasını sağlar. Küçük yapılı moleküllerdir bu sebeple sindirime uğramadan hücre zarından geçebilirler.

Vitaminlerin Genel özellikleri

Vitaminler vücutta yakılmadığından doğrudan enerji kaynağı olarak kullanılmaz. Vücudumuzdaki endokrin sistem sayesinde her vitamin sürekli ve gerektiği kadar kana verilir. Besinlerle fazla vitamin aldığımızda ise; suda çözünen vitaminler böbreklerden süzülerek idrar ve terleme yoluyla, yağda eriyen vitaminler ise vücudumuzda depolanır. Vücutta depolanabilen vitaminlerin (A ve D vitamini) fazla alınması zehirlenmeler yol açabilir.

Vitaminler doğada ototrof canlılar (üreticiler) tarafından üretilir. Kendi ihtiyaç duyduğu vitaminleri fotosentez ile sentezleyen bitkileri tüketen hayvanlar vitamin ihtiyaçlarını karşılar. Provitamin D, provitamin A gibi vitaminler ise karaciğer, bağırsak ya da deride vücudun kullanabileceği vitaminlere dönüştürülür.

Vitamin eksikliğinde bazı enzimler görev yapamaz. Bu enzimlerin görevlerini yapamaması bireyde bazı metabolik aksaklıklara sebep olur.

Vitaminler yağda çözünen ve suda çözünen vitaminler olmak üzere ikiye ayrılır;

Yağda Çözünen Vitaminler

Yağda çözünen vitaminlerin vücudumuzda depo edildiğini söylemiştik. Bu vitaminler vücudumuzda depo edildiğinden eksikliği hemen hissedilmez, dışarıdan alınmadığında depodan kullanılır.

A vitamini

  • A vitamini Karaciğer, balık yağı, tereyağı ve yumurta sarısında bulunur. Görmede, kemiklerin gelişiminde ve üremede etkilidir. A vitamini eksikliğinde; gece körlüğü, kalp ve böbrek hastalıkları, halsizlik, deride kuruma ve pullanma görülür.

D vitamini

  • D vitamininin ön maddesi olan provitamin D; karaciğer, tereyağı, yumurta sarısı, balık yağı ve süt gibi besinlerle vücuda alınır. Vücuda bu besinlerle alınan provitamin D, güneşten gelen ulturaviyole ışınlar sayesinde derimizde D vitaminine dönüştürülür. Kalsiyum ve fosforun emilerek fazlasının kemiklerde depo edilmesini sağlar. Eksikliğinde ise vücudun kalsiyum ve fosfor dengesi bozulur, diş ve kemik sağlığını olumsuz etkiler. Çocuklarda raşitizm, büyüklerde ise kemik erimesi ortaya çıkabilir.

E vitamini

  • E vitamini üreme, hücre zarının korunması ve damar tıkanıklığını önlenmesi için gereklidir. Vücutta kontrolsüz hücre bölünmesini engelleyerek tümör oluşumunu engeller, Alzheimer hastalığının ilerlemesini yavaşlatır. E vitamini; bitkisel yağlarda, tahıl tanelerinde, yeşil yapraklı sebzelerde bolca bulunur, eksikliğinde kısırlık, kaslarda yorgunluk, karaciğer hastalıkları, kırmızı kan hücrelerinin kolayca parçalanması gibi sorunlar görülebilir.

K vitamini

  • K vitamini kanın pıhtılaşmasında, yaraların iyileşmesinde etkili vitamindir. Ispanak, karnıbahar, lahana, domates, soya fasulyesi, pirinç kepeği ve yulaf filizlerinde bolca bulunur, kalın bağırsakta bulunan bakteriler tarafından da sentezlenir. Bilinçsiz antibiyotik bu bakterilere zarar verir ve bu da k vitamini eksikliğine sebep olur. Eksikliğinde; vücudun bağışıklık sistemi zayıf düşerek hastalıklara yakalanma riskini arttırır, yaralar daha geç iyileşir ve kanın pıhtılaşmasında sorunlar ortaya çıkar.

Suda Çözünen Vitaminler

B grupta yer alan B12 vitamini haricinde vücutta depo edilmez, fazlası böbreklerde süzülerek idrarla atılır. Bu sebeple günlük olarak besinlerden alınması gerekir.

B grubu vitaminler

  • Bu gurupta yer alan vitaminlerin çoğu enzimlerin yapısına katılarak koenzim olarak görev yapar. Solunum enzimlerinin yapısına katılan koenzimlerin çoğu B grubu vitaminlerden oluşur. Genellikle et, süt, yumurta, hububat, karaciğer, yeşil sebzeler, yer fıstığı ve soya fasulyesinde bolca bulunur, bağırsaktaki bazı bakteriler tarafından sentezlenebilir. B vitamini eksikliğinde; pellegra, beriberi ve anemi (kansızlık) gibi hastalıklar görüşür.

C vitamini

  • C vitamini vücudun direncini arttırarak hastalıklara karşı dirençli olmamızı sağlar. Taze meyve ve sebzelerde bolca bulunur. Kısa süreli c  vitamini eksikliğinde enerji metabolizması bozulduğu için can sıkıntısı, tembellik, çabuk heyecanlanma, eklem ağrısı gibi durumlar; uzun süreli eksikliğinde ise kılcal damar çatlamaları ve buna bağlı deri altı kanamaları, deride tahribatlar, eklemlerde şişme, diş eti kanamaları, diş etlerinin çekilmesi ile başlayan ve diş kayıpları ile sonuçlanan skorbüt hastalığı ve ağrı görülür.

Ayrıca bakın;

Dış bağlantılar;

Etiketli