Okyanusya veya Avustralya kıtası; Büyük Okyanus’a dağılmış adaları içine alan ülkelerden oluşan kıta. Asya’nın güney ve güneydoğusunda, Antarktika’nın kuzeyinde ve Büyük Okyanus ile Hint Okyanusu’nun arasında yer alır. Yüzölçümü 9,037,695 km², nüfusu 35,669,267’dur.

Avustralya, Yeni Zelanda ve Pasifik Okyanusu’na dağılmış binlerce küçük ada devletini kapsamaktadır. Bölgede, Aborjinler, Maoriler, Polinezyalılar, Mikronezyalılar ve Melanezyalılar gibi Güney Pasifik Okyanusu’nun yerli halkları yaşar. Avustralya ve Yeni Zelanda’da bu yerli halka 18. yüzyılda Avrupa’dan gelen beyazlar eklenmiştir. Son yıllarda gerek Avustralya’ya gerek Yeni Zelanda’ya, Asya’dan özellikle de Güneydoğu Asya’dan yoğun göç yaşanmaktadır.

Okyanusya’daki politik yapıları ve kurumları dış etkiler biçimlendirmiştir. İlk kentler 1770 yılında önce Avustralya’ya, daha sonra Yeni Zelanda’ya gelen İngiliz göçmenler tarafından kurulmuştur. Büyük Okyanus’taki binlerce küçük ada, daha sonra sömürgeleştirilmiştir. Bu adaların büyük çoğunluğu deniz aşırı İngiliz veya Fransız toprakları olarak ana ülkeye bağlanmıştır ve son yirmi yıl içinde bağımsızlıklarına kavuşmuştur. Ancak Avrupa’daki eski sömürgeci ülkelerle ekonomik ilişkilerini günümüzde de korumaktadırlar. Son yıllarda bu ada devletleri, Japonya ve Güney Kore ile de ekonomik ilişkiler içine girmişlerdir. Avustralya ve Yeni Zelanda’da yerli halk olan Aborjinlerin ve Maorilerin hakları uzun yıllar göz ardı edilmiştir. Ne var ki son yıllarda bu yerlilerin toprak talepleri karşılanmaya başlanmış ve bazı haklar iade edilmiştir.

Coğrafya

Büyük Okyanus’taki adaların hepsi Okyanusya’ya bağlı değildir. Asya ve Amerika yakınındaki takımadalar, bu kıtaların parçasıdır. Amerika kıyıları açığındaki adalar, Aleut Adaları ve özellikle Uzakdoğu’daki Japon takımadaları, Endonezya ve Filipinler Okyanusya’ya katılmazlar. Malezya takımadaları zaman zaman Okyanusya’ya bağlı sayılmışsa da, halkları, medeniyetleri ve tüm faaliyetleri bakımından Güneydoğu Asya’ya daha yakındır.

Okyanusya’nın Bölümleri

Okyanusya’nın bölümleri: Okyanusya dört kısıma bölünür. Avustralya, Melanezya, Polinezya ve Mikronezya. Gerçek bir küçük kıta olan ve Büyük Okyanus ile Hint Okyanusu arasında yer alan, Avrupa’ nın dörtte üçü büyüklüğündeki (7.704.000 km2) Avustralya, en kalabalık bölgeleri Büyük Okyanus’ a dönük olduğu için bir Okyanusya toprağıdır. Diğer yandan, tarihi de Avrupalıların Okyanusya’ yı keşfetmeleri ve yerleşmeleriyle ilgilidir. Melanezya, Avustralya ve Endonezya’ nın doğusundaki adaları içine alır. Bu adalara genellikle Yeni Gine de dahildir. Polinezya, Yeni Zelanda takımadaları ile Ekvator’ un kuzey ve güneyindeki Orta Büyük Okyanus adalarını kapsar. Mikronezya, Malezya’ nın kuzeyindeki takımadaları içine alır. Çeşitli takımadaların adaları genellikle kuzeybatıdan güneydoğuya doğru uzanır ve çoğunlukla yay şeklinde dizilmiştir.

Okyanusya’ da yer alan ada ve ülkeler: Avustralya dışında, Okyanusya adaları başlıca üç türdür.

  1. Yeni Zelanda, Yeni Gine ve Melanezya’ nın bazı adaları dağlık yüzey şekillerini ve bugünkü biçimlerini toprak hareketleri sonucunda almıştır. Kıvrılmalar ve kırılmalar genellikle çok yenidir ve bu adalarda sık sık deprem olur, yanardağlar püskürür.
  2. Polinezya, Melanezya ve Mikronezya takımadalarının çoğu yüzeyden az çok uzak bir denizaltı tabanının üzerindeki volkanik akıntıların sonucudur. Bazıları etkin olan yanardağlar çok yüksektir. Hawaii takımadalarında bu yükseklik 2.400 m’ yi bulmaktadır.
  3. Dönenceler bölgesinde yer aldıklarından, adaların çoğu mercan kayalıklarıyla çevrilidir. Örneğin, Avustralya’ nın kuzeydoğusundaki Büyük Set. Fakat, Yeni Zelanda’ da Avustralya’ nın güneyinde ve bazı takımadalarda mercan kayalıkları yoktur. Örneğin, Markiz Adaları. Üstelik denizaltı sığlıkları bazı mercan oluşumlarına taban yerine geçmiş ve bazı takımadalar tamamıyla atollerden oluşmuştur. Örneğin, Tuamotu, Gilbert vb.

Avustralya, Tüm bir kıtayı kaplayan tek ülkedir. Komşuları Endonezya, Doğu Timor, Papua Yeni Gine, Solomon Adaları, Vanuatu, Yeni Kaledonya ve Yeni Zellanda’ dır. Asya’ nın güneydoğusuna doğru, Güney Yarımküresinde uzanır ve dünya milletleri arasında arazi bakımından altıncı sırada yer alır. 10°-44° güney enlemleri ile 112°-154° doğu boylamları arasında bulunur. Topluluğun dış arazileri; Papua’ nın Avustralya kısmını 7,741,220 km² (6. büyük ülke) Avustralya antarktikini, Hind ve Pasifik okyanuslarında birçok adaları içine alır.

İklimi ve Bitki Örtüsü

Okyanusya adalarının hemen hepsi tropikal bölgededir. Yeni Zelanda takım adalarında, Tazmanya’da ve Avustralya’nın güneydoğusu ile güneybatısında, okyanus veya akdeniz tipinde ılıman iklim hüküm sürer. Diğer kısımlarda sıcaklık yılın her ayı yüksektir. Fakat, birçok adanın iklimini doğudan batıya doğru esen alizelerle kara ve deniz meltemleri yumuşatır. Adaların alizelere açık dağlık yamaçları, rüzgâraltı olan koruntulu yamaçlardan ve düz mercan adalarından daha çok yağış alır. Melanezya adalarının bazılarında güç katlanılan bir ekvator iklimi hüküm sürer. Yeni Gine, Salomon Adaları ve Yeni Hebrides adalarının alçak topraklarını sıtma kırıp geçirir. Büyük Okyanus’taki diğer adalarda bu hastalığa rastlanmaz.

Kıta Ülkeleri

Avustralya, Fiji, Kiribati, Marşal Adaları, Mikronezya, Nauru, Palau, Papua Yeni Gine, Samoa, Solomon Adaları,  Tonga, Tuvalu, Vanuatu, Yeni Zelanda


Ayrıca bakınız;