Periyodik tabloda 2. periyot 2A grubunda (torprak alkali metal olarak) yer alır ve atom numarası 4’tür.

Nadir bulunan elementlerdendir ve bu yüzden genellikle Beril’den elde edilir. Kimyasal özellikler bakımından alüminyuma benzer. Metallere özgü özelliklerin tümünü gösterir. Çok düşük bir yoğunluğa (1,848 g/cm3), yüksek bir ergime derecesine (1290°C), yüksek bir elastik modüle (303 GPa), aynı zamanda iyi bir ısı ve elektrik iletkeliğine sahiptir.

Adı Yeni Latince beryllium “parlak kristalleri olan bir element” sözcüğünden alıntıdır.

Tarihçesi

Berilyum içeren mineral olan berilin en azından Eski Musur Uygarlığı’ndan beri kullanıldığı bilinmektedir. M.S. 1. yüzyılda, Romalı doğa bilimci Pliny the Elder, yazdığı Doğa Tarihi ansiklopedisinde beril ve zümtürlerin benzer olduğubu belirtti. M.S. üçüncü veya dördüncü yüzyılda yazılan “ Papirüs Graecus Holmiensis”, yapay zümrüt ve berilin nasıl hazırlanacağına dair bazı notlar içerir.

Martin Heinrich Klaproth , Torbern Olof Bergman , Franz Karl Achard ve Johann Jakob Bindheim tarafından yapılan zümrüt ve beril analizleri her zaman benzer sonuçlar vermiş ve her iki maddenin de alüminyum silikat olduğu yanlış sonucuna yol açmıştır. Mineralog René Just Haüy, her iki kristalin de geometrik olarak aynı olduğunu keşfetti ve kimyager Louis-Nicolas Vauquelin’den kimyasal analiz istedi.

Kimyasal analizi gerçekleştiren Vauquelin 1798 yılında yayınladığı bir makalede, zümrüt ve berilden alüminyum hidroksiti ilave bir alkali içinde çözerek yeni bir “toprak alkali metali” bulduğunu bildirdi. Böylece berilyum keşfedilmiş oldu.

Berilitler

Berilitler yüksek oksidasyon dirençleri, yüksek dayanımları ve sertlikleri, yüksek ergime dereceleri özellikleriyle yüksek sıcaklıkğa mukavemet gösterilmesi gereken uygulamalarda kuyllanım için uygun özelliklere sahiptirler. Ayrıca beliritler düşük yoğunluğa (2-5 g/cm3) sahiptirler.

Geometrik yapıları oldukça karmaşık olup kübik, tetragonal ve hekzagonal kristal yapılarına sahiptirler. Malzemelerin yüzeyinde BeO tabakasının oluşumu iyi bir oksidasyon direnci sağlamaktadır. Bu yüzden Be zengin fazlar koruyucu kaplamalarda kullanılır.

Özellikleri

  • Oda sıcaklığında reaksiyona girmez.
  • Su ve buhar ile reaksiyona girmez ve 600°C’nin altında havada oksitlenmez.
  • BeO ve Be3N2 formları toz haline getirildiğinde ateşleme ile oldukça parlak bir şekilde yanar.
  • Halojenlerle reaksiyona girer ve seyreltik sulu asit çözeltilerinde kolayca çözülür.
  • Soğuk konsantre HNO3 ile pasifleştirilir.
  • Be bileşikleri, özellikle toz veya duman formda, son derece toksiktir.
  • Rijitlik (sertlik) ve hafifliğin en önemli olduğu yerlerde kullanılır.
  • Elektromanyetik geçirgen bir malzemedir.
  • Çok pahalı, toksik ve refrakterdir.
  • Alüminyumdan 200 kat pahalıya mal olması nedeniyle, kullanımı bilgisayar parçaları ve jiroskop yapımı, uzay teknolojisi gibi birkaç özel alanla sınırlıdır.

Kaynak ve ileri okuma;