Aşıkpaşazade Derviş Ahmet Âşıkî; 1400 yılında Amasya’da doğmuş, Vefai dervişi ve Osmanlı tarihçisi. Adı Derviş Ahmed ve mahlası Aşıkî’dir. Büyük dedesi Âşık Paşa olduğu için “Aşıkpaşazade” adıyla anılmaktadır.

Yaşamı

Hayatı hakkındaki bilgiler sadece yazmış olduğu tarihte belirtilmiştir ve elimizde hayatına dair başka bilgi bulunmamaktadır. Yazdığına göre yaklaşık 1400 yılında Amasya sancağının Mecitözü ilçesinin Elvan Çelebi köyünde bir Vefai tarikatı tekkesi şeyhi olan babasının evinde doğdu.

Küçük yaşlarını tekkede geçirip burada eğitim aldı. Sonra çok gezip gününün tanınmış kişileri ile tanıştı. Bir müddet Geyve’de Yahşi Fakih’in yanında kaldı. Osmanlı Devleti’nin 1402’den 1413’e kadar süren Fetret Devri’nde bazı önemli olaylara şahit oldu. II. Murad devrinde Düzmece Mustafa İsyanı’nı şahsen yaşadı.

Sonra Konya’ya gidip orada Sadreddin Konevi Zaviyesi’nde yaşayıp Şeyh Abdüllatif el-Kudsi’ye müridlik yaptı. 1437’de Hicaz’a hacca gitti. Hacdan dönüşte bir müddet Mısır’ı ziyaret etti.

Sonra Balkanlara dönerek Üsküp’te Paşa Yiğitoğlu İshak Bey himayesinde yaşadı. Bu sırada II. Murad’ın Balkanlarda yaptığı bazı askeri seferlere katılıp ondan şahsen iltifat gördü. 1457’de II. Mehmed’in şehzadeleri Mustafa ve Beyazid’ın sünnet şenliklerine katılmak için Edirne’ye çağrıldı. Sultan ona iltifatlar ve ihsanlar bahşetti. 1469-70’te kızı Rabia’yı müridi Şeyh Seyyid Vilayet ile evlendirdi. Hayatının sonuna doğru ünlü tarihi olan Âşıkpaşazâde Tarihi olarak bilinen Tevarih-i Al-i Osman adlı tarihi yazmaya başladı. 1484’te yaşı 85’e vardığında bu tarihi bitirdi. Büyük olasılıkla bu tarihten hemen sonra vefat etti.

Çalışmaları

Günümüze kadar gelmiş iki eseri bilinir;

  • Menâkıb-ı Âli-i Osman
  • Tevārīḫ-i Āl-i ʿOsmān

Eserleri 1298-1472 yılları arasındaki Osmanlı devletinin başlangıcınan II. Mehmed zamanına kadar ki Osmanlı tarihi ile ilgilidir. Eserler kısmen eski Osmanlı kaynaklarına dayanmaktadır. Eserleri daha sonraki Osmanlı tarihçileri tarafından kaynak olarak kullanılmıştır.