Afrika, yüz ölçümü ve nüfus yoğunluğuna göre dünyanın en büyük ikinci kıtası olup, kendisiyle bitişik kabul edilen adalarla birlikte 30,8 milyon km²’lik alanı ile dünya yüzölçümünün %6’sını ve dünya üzerindeki toprakların %24,4’ünü oluşturur. Ayrıca 1 milyar kişilik nüfusuyla dünya nüfusunun %15’i bu topraklar üzerinde bulunur. Afrika’nın kuzeyinde Akdeniz, güneyde Hint Okyanusu, batıda Atlas Okyanusu, doğuda Sina Yarımadası, Kızıldeniz ve Süveyş Kanalı bulunur. Kıtada 54 adet diplomatik olarak tanınmış bağımsız devlet, dokuz bölge ve 3 adet de sınırlı tanınmış vardır.

Coğrafya

Kıtanın en geniş yeri 7.360 km ile batıda­ki Yeşil Burun ile doğudaki Guardafui Burnu arasındaki bölgedir. En uzun bölgesi ise yaklaşık 8.000 km ile Kuzeydeki Beyaz Burun’dan güneydeki Agulhas(İğne) Burnu’na kadar olan bölgedir. Afrika kıtasını kuzeyden Akdeniz, gü­neyden ve batıdan Atlas Okyanusu, doğudan Hint Okyanusu ile Kızıldeniz çevreler.

Afrika kıyılarının açığındaki bir kaç ada da geleneksel olarak kıtanın birer parçası sayılır. Bu adalardan Madagaskar dünyanın dördüncü büyük adasıdır ve etrafındaki birkaç küçük adayla birlikte Madagaskar Cumhuriyeti’ni oluşturur.

Yüzey Biçimleri

Büyüklüğünden dolayı çok değişik yüzey şekillerinden oluşan kıtanın doğusu ve güneyi yüksekken, batısı daha alçaktır. Doğuda yüksek bölge, kuzeyde Etiyopya’nın 4.500 metreyi geçen dağlık alan­larından güneyde 3.300 metreyi geçen Draken Dağları‘na (Drakensberg) kadar uzanır. Bu iki dağlık bölgenin arasında Doğu Afrika Yaylası, Güney Afrika ve Zimbabve’nin bozkırları gibi alçak yaylalar bulunur.

Dağlık alan Afrika’nın en doğusunda yer alan, 5.199 metre yükseklikteki doruğu ile karlarla kaplı Kenya Dağları ile, 5.895 metre yükseklikteki Kilimanjaro Dağı, kıtanın en büyük yükseltileridir. Batıya doğru ise giderek alçalan araziler ve seyrekleşen dağlık alanlar bulunur. Kıtanın batısındaki Sahra’da yer alan  Ahaggar ve Tibesti Dağlarının en yüksek noktası 3.415 metre, Fas’tan başlayarak Cezayir ve Tunus’a kadar uzanan Atlas Dağları‘nın en yüksek noktası ise 4.165 metredir. Batı Afrika’nın en yüksek bölümü ise 4.000 metreyi geçen Kame­run Dağı ile 1.500 metreye ulaşan Gine Dağları‘dır.

Akarsu ve Göller

Kongo Nehri’nin uzaktan çekilmiş bir görüntüsü

Dünyanın en uzun ırmağı olan Nü’nün yanı sıra, Kongo, Nijer, Zambezi gibi dünyanın en büyük akarsularından bazıları bu kıtada yer alır. Nü Irmağı, 6.650 km boyunca uzanır ve ırmağın akışını yer yer çağlayanlar böler.

Kongo (Zaire) Irmağı ise kıtanın ikinci uzun ırmağıdır. Irmak, bir çok kolla beslenerek ekvator yakınındaki geniş alanlarda akar. Nijer Irmağı ise Gine’den doğar, geniş bir yay çizerek kuzeye ve doğuya akar, sonra güneye dönerek Gine Körfezi’ne dökülür. Afrika’nın güneyinde yer alan ve doğuya doğru akan Zambezi üzerinde, 108 metre yüksekliğindeki Victoria Çağlayanı ve Kariba Barajı vardır.r.

İklim

Afrika Kıtası‘nın büyük bir bölümü tropikal ve astropikal iklim kuşaklarında bulunur. Ancak kıtanın kuzeyindeki Akdeniz kıyılarında, Güney Afrika Cumhuriyeti’nin güney ve güneybatı kesimleri ile kıtanın doğusundaki yüksek yerlerde ılıman iklim egemendir. Bu iklim kuşaklarını yıllık alınan yağış miktarları etkiler. Yılın yer zamanı yağış alan ekvator yakınındaki düzlüklerde yılın 160 günü şiddetli yağış görülür.  Bu yağışları, ara sıra sağanaklarla kesilen kurak bir mevsim takip eder. Güneye ve kuzeye doğru gidildikçe azalan yağış miktarı Sahra ve Kalahari çöllerinde iyice düşer.

Kıtanın büyük bir bölümünde yıllık sıcaklık ortalaması fazla değişmez. Çöller ve ekvatordaki bazı bölgeler dışında sıcaklık nadir olarak 27°C’nin üstüne çıkar. Ancak Sahra’da günbatımından sonra sıcaklık donma noktasına düşebilir.

Bitki Örtüsü

Afrika Kıtası‘nın büyük bölümünü savanlar ve çöl oluşturur. Belgesellerde izlediğimiz sık ormanlar kıtanın ancak 1/10’unda yayılmıştır. Sıcak ve nemli ekvator bölgelerinde sert odunlu, yüksek ağaçlardan oluşan yağmur ormanları yetişir. Tepede birleşen ağaç dallarının çok az güneş ışığı geçiren çatı gibi bir kubbe oluşturması sebebiyle orman tabanına fazla ışık ulaşmaz. Bu sebeple buralarda bitki örtüsü seyrektir.

Tropikal bölgelerde ise, tarım alanları açmak için yüksek ağaçlı ormanlar kesi­lince bunların yerini daha kısa boylu ve daha az yararlı ağaçlar almış, ve sık bitki örtüsü gelişmiştir. Kıtanın bu bölümündeki ağaçlar kışın yapraklarını dökmez.

Orman kuşağını çevreleyen daha kurak iklim bölgelerinde, otlakların ve yer yer ormanların yer aldığı savanlardaki bitki örtüsünün boyu 3,5 metreye ulaşırken çöllere doğru bitkilerin boyu kısalır ve tahıl üretimi, hayvancılık gibi faaliyetlerin gerçekleştirilmesine olanak sağlar.

Savanların kuzey ve güneyinde giderek iklim kuraklaşır ve otlakların yerini çöller alır. Zaman zaman yağan şiddetli yağmurların neredeyse hemen buharlaştığı Sahra Çölü’nü insanlar binlerce yıldır vahadan vahaya ulaşarak geçmiştir. Yeraltı su kaynaklarıyla beslenen bu vahalar hurma ağaçlarının ve başka bitkilerin yetiştiği tek sulak alanlardır.

Afrika Kıtasında Bulunan Ülkeler

Angola, Benin, Botsvana, Burkina, Burundi, Cape Verde, Cezayir, Cibuti, Çad, Ekvator Ginesi, Eritre, Etiyopya, Fas, Fildişi Sahili, Gabon, Gambiya, Gana, Gine, Gine-Bissau, Güney Afrika, Güney Sudan, Kamerun, Kenya, Komorlar, Kongo, Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Lesotho, Liberya, Libya, Madagaskar, Malavi, Mali, Mauritius, Mısır, Moritanya, Mozambik, Namibya, Nijer, Nijerya, Orta Afrika Cumhuriyeti, Ruanda, Sao Tome ve Principe, Senegal, Seyşeller, Sierra Leone, Somali, Sudan, Svaziland, Tanzanya, Togo, Tunus, Uganda, Zambiya, Zimbabve


Ayrıca bakın;

Dış bağlantılar;