İsimler; canlı veya cansız herhangi bir varlığı belirten, işaret eden sözcüklerdir. Ancak bazı durumlarda tek bir sözcük varlıkların anlamlarını karşılamakta zorlanır ve bir ad, başka bir ad ile anlam bağı kurarak kelime grubu oluşturur. Oluşturulan bu kelime grubunun anlam ilgisi, en az iki ismin bir araya gelerek kendi aralarında oluşturdukları anlam ilgisi isim – ad tamlaması olarak adlandırılır.

İsim tamlamalarınıı oluşturan sözcüklerden birinci olan isim “tamlayan”, ikinci isim ise “tamlanan” olarak adlandırılır. Tamlayan ve tamlananın kendilerine ait ekleri ve görevleri vardır. Tamlayan ekleri; -(a)n, tamlanan ekleri ise; -i, -ı, -u, -ü dür.

Örnek:

  • Telefonun camı
  • Kitabın kapağı
  • Uçağın motoru

Türleri

Belirtili ad tamlaması

Bu tamlama türünde tamlayan ilgi eki; -in, -ın, -un, -ün, tamlayan ise iyelik eki -i, -ı, -u, -ü alır. Bu ekleri almış ve aralarında aitlik ilişkisi kuran tüm tamlamalar, belirtili ad tamlamasıdır; bahsi geçen isimler bellidir, söylendiğinde akla bilinen tek bir varlık ya da düşünce gelir.

Belirtili isim tamlamalarında tamlayanı bulmak için iyelik eki almış tamlanana “Neyin? Kimin?” sorularını sormamız gerekir.

Örnek:

  • Odanın kapısı içeriye doğru açılıyor.

Bu cümlede yer alan “Odanın kapısı” sözcüklerinde isim tamlaması vardır. “Oda-nın kapıs-ı”, burada oda kelimesi “-ın” ilgi eki, kapı kelimesindeki “-ı” ise iyelik ekidir ve burada kapının odaya ait olduğu anlamı çıkmakadır.

  • Elindeki benim kalemim.
  • Ahmetin arkadaşları bu akşam gelebilir.

Bu isim tamlamasında tamlanan birden fazla tamlayana veya tamlayan birden fazla tamlanana bağlanabilir.

  • Ahmetin babası, dedesi, annesi, halası bir araya gelmiş konuşuyorlar.

Belirtisiz ad tamlaması

Tamlayanın ek almadığı ancak tamlanann iyelik eki; -i, -ı, -u, -ü aldığı tamlama çeşididir. Bu tamlamalarda aitlikten ziyade iki ismin birlikte yeni bir varlık ya da kavram oluşturma ilgisi vardır. Bu tür tamlamalarda bahsi geçen isimler belirsizdir. Örneğin; “kapı kolu” denildiğinde hani kapının kolu olduğu belirsizdir.
Örnek:

  • Deniz suyunda insanın daha rahat yüzebileceğini öğrendim.

Bu cümlede tamlayan olan “deniz” kelimesi ilgi eki almamıştır ancak tamlayan görevindeki “suyu” ismi iyelik eki almıştır.

“Kendi” zamiri belirtisiz isim tamlamalarında tamlayan görevinde kullanılabilir.

  • Kendi derdi ona yetmezmiş gibi başkalarının sorunlarını da dinliyordu.

Zincirleme isim tamlaması

Belirtili ve belirtisiz isim tamlamalarının kendi aralarında birbirleriyle bağ kurması durumdur. Bu tamlama için en az üç ismin birbirine bağlanması gerekmektedir.

  • Masa örtüsünün kenarı (Masa, örtü, kenar)
    (Tamlayanı isim tamlamasından oluşmuş, zincirleme isim tamlaması)
  • Evin mutfak dolabı (Ev, mutfak, dolap)
    (Tamlananı isim tamlamasından oluşmuş, zincirleme isim tamlaması)
  • Devlet hastanesinin doktor odası
    (Tamlayanı da tamlananı da isim tamlamasından oluşmuş, zincirleme isim tamlaması)